ปั้นจั่นตอกเสาเข็มคืออะไร? ส่วนประกอบ ขั้นตอนทำงาน และหลักความปลอดภัย

ปั้นจั่นตอกเสาเข็มเป็นเครื่องจักรสำคัญในงานฐานราก ทำหน้าที่ยกเสาเข็มเข้าสู่ตำแหน่ง ตั้งเสาเข็มให้ได้แนว และรองรับชุดเครื่องตอกที่ใช้ส่งพลังงานให้เสาเข็มจมลงในดิน

แม้หลายคนจะเรียกเครื่องจักรชนิดนี้ว่า “รถเครนตอกเสาเข็ม” แต่ปั้นจั่นตอกเสาเข็มแตกต่างจากเครนยกของทั่วไป เพราะต้องมีระบบควบคุมแนวเสาเข็ม รางนำ ชุดค้อนตอก และส่วนประกอบสำหรับรับแรงที่เกิดซ้ำระหว่างการตอก

การเลือกปั้นจั่นและเครื่องตอกต้องพิจารณาร่วมกับชนิดเสาเข็ม ขนาดหน้าตัด ความยาว สภาพดิน พื้นที่ทำงาน และอาคารข้างเคียง ไม่ควรเลือกจากน้ำหนักตุ้มหรือกำลังของเครื่องจักรเพียงอย่างเดียว

คู่มือการออกแบบและก่อสร้างฐานรากเสาเข็มตอกของ Federal Highway Administration แยกองค์ประกอบสำคัญของระบบตอกไว้ทั้งเครื่องตอก อุปกรณ์ประกอบ เกณฑ์การตอก และการติดตามข้อมูลระหว่างก่อสร้าง แสดงให้เห็นว่าคุณภาพงานไม่ได้ขึ้นอยู่กับตัวปั้นจั่นเพียงส่วนเดียว แต่เป็นผลจากระบบตอกทั้งหมดที่ทำงานร่วมกัน

ปั้นจั่นตอกเสาเข็มคืออะไร?

ปั้นจั่นตอกเสาเข็ม คือเครื่องจักรที่ใช้ยก จัดตำแหน่ง และควบคุมเสาเข็มระหว่างการติดตั้ง พร้อมรองรับค้อนหรือระบบตอกที่ส่งพลังงานลงสู่หัวเสาเข็ม

หน้าที่หลักประกอบด้วย

• ยกเสาเข็มจากพื้นที่จัดเก็บ
• เคลื่อนเสาเข็มเข้าสู่ตำแหน่งที่กำหนด
• ตั้งเสาเข็มให้อยู่ในแนวตามแบบ
• รองรับรางนำและชุดเครื่องตอก
• ยกและปล่อยตุ้มตอกในระบบที่กำหนด
• ควบคุมตำแหน่งเครื่องตอกเหนือหัวเสาเข็ม
• รักษาแนวระหว่างเสาเข็มจมลงในดิน
• ช่วยต่อเสาเข็มเมื่อความยาวหนึ่งท่อนไม่เพียงพอ
• รองรับการบันทึกข้อมูลการตอกแต่ละต้น

ปั้นจั่นจึงไม่ได้ทำหน้าที่สร้างกำลังรับน้ำหนักให้เสาเข็มโดยตรง แต่เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการติดตั้งที่ช่วยให้เสาเข็มลงสู่ตำแหน่ง ความลึก และเงื่อนไขตามที่แบบกำหนด

ปั้นจั่นทั่วไปกับปั้นจั่นตอกเสาเข็มต่างกันอย่างไร?

ปั้นจั่นทั่วไปเน้นยกและเคลื่อนย้ายวัสดุ ส่วนปั้นจั่นตอกเสาเข็มต้องทำงานร่วมกับชุดตอกและควบคุมแนวเสาเข็มตลอดกระบวนการ

อ่านข้อมูลภาพรวมของเครื่องจักรยกได้ที่ ปั้นจั่นคืออะไร ประเภทและการใช้งานอย่างปลอดภัย

ส่วนประกอบสำคัญของปั้นจั่นตอกเสาเข็ม

โครงปั้นจั่น

โครงปั้นจั่นเป็นโครงสร้างหลักที่รองรับอุปกรณ์ยก รางนำ เครื่องตอก และน้ำหนักต่าง ๆ ระหว่างทำงาน

โครงสร้างต้องมีความมั่นคง ตั้งอยู่บนพื้นที่ที่รองรับน้ำหนักได้ และไม่เอียงหรือทรุดตัวระหว่างการตอก

รางนำเสาเข็มและเครื่องตอก

รางนำ หรือ Leader เป็นส่วนที่ช่วยกำหนดแนวการเคลื่อนที่ของค้อนตอกและช่วยรักษาตำแหน่งของเสาเข็ม

รางนำอาจตั้งในแนวดิ่งหรือทำมุมตามรายละเอียดของแบบ แต่ต้องตรวจสอบการยึด การตั้งแนว และความมั่นคงก่อนเริ่มตอก

เครื่องตอกหรือค้อนตอก

เครื่องตอกทำหน้าที่สร้างและถ่ายพลังงานลงสู่หัวเสาเข็ม ทำให้เสาเข็มเอาชนะแรงต้านของดินและจมลงไป

เครื่องตอกมีหลายระบบ เช่น

• ค้อนตกอิสระ
• ค้อนดีเซล
• ค้อนไฮดรอลิก
• ค้อนระบบลมหรือไอน้ำ
• ระบบสั่นสะเทือนสำหรับงานบางประเภท

แต่ละระบบมีวิธีควบคุมพลังงาน ประสิทธิภาพ และผลกระทบต่อหน้างานต่างกัน

ตุ้มตอก

ในระบบตุ้มตก ตุ้มตอกเป็นมวลที่ถูกยกขึ้นแล้วปล่อยลงมากระแทกชุดครอบหัวเสาเข็ม

น้ำหนักตุ้มและระยะยกต้องสอดคล้องกับเสาเข็มและวิธีการตอก ไม่ควรเพิ่มระยะยกหรือเปลี่ยนตุ้มโดยไม่มีการตรวจสอบ เพราะอาจทำให้หัวเสาเข็มแตก เสาเข็มเสียหาย หรือเกิดแรงสั่นสะเทือนสูงเกินจำเป็น

หมวกครอบหัวเสาเข็ม

หมวกครอบหัวเข็ม หรือ Helmet ทำหน้าที่รับแรงจากเครื่องตอกและกระจายแรงเข้าสู่หน้าตัดของเสาเข็ม

ขนาดและรูปทรงต้องพอดีกับหัวเสาเข็ม หากหลวมหรือเอียง แรงอาจกระจุกตัวจนทำให้หัวเข็มแตกหรือเกิดการตอกผิดแนว

วัสดุรองหัวเสาเข็ม

วัสดุรองหรือ Pile Cushion ช่วยลดแรงกระแทกเฉพาะจุดและกระจายพลังงานเข้าสู่เสาเข็ม โดยเฉพาะเสาเข็มคอนกรีต

คู่มือตรวจงานของ FHWA ระบุให้ตรวจทั้งชนิดและขนาดของเครื่องตอก วัสดุรองค้อน หมวกครอบหัวเข็ม และวัสดุรองหัวเสาเข็ม เพราะส่วนประกอบเหล่านี้มีผลต่อการถ่ายพลังงานและความเสียหายของเสาเข็มโดยตรง

ระบบรอกและสายสลิง

รอกและสายสลิงใช้สำหรับยกตุ้ม ยกเสาเข็ม และเคลื่อนอุปกรณ์ต่าง ๆ ต้องตรวจสอบการสึกหรอ เส้นลวดขาด การบิดตัว และการติดตั้งให้ถูกต้องก่อนใช้งาน

ฐานหรือระบบเคลื่อนที่

ปั้นจั่นอาจติดตั้งบนฐานตีนตะขาบ ฐานราง หรือระบบอื่นตามประเภทเครื่องจักร พื้นที่รองรับต้องได้ระดับและสามารถรับน้ำหนักขณะยกและตอกได้

ระบบควบคุมและเบรก

ระบบควบคุมทำหน้าที่ยก ลดระดับ หยุด และปล่อยตุ้มหรืออุปกรณ์ต่าง ๆ ระบบเบรกต้องตอบสนองได้ดีและได้รับการตรวจสอบก่อนเริ่มงาน

เครื่องตอกเสาเข็มมีประเภทใดบ้าง?

ค้อนตกอิสระ

ใช้หลักการยกตุ้มขึ้นแล้วปล่อยให้ตกลงมากระแทกหัวเสาเข็ม เป็นระบบที่เข้าใจง่ายและพบได้ในงานตอกเสาเข็มคอนกรีตหลายประเภท

ข้อดีคือโครงสร้างระบบไม่ซับซ้อน แต่ต้องควบคุมน้ำหนักตุ้ม ระยะยก จังหวะตอก และวัสดุรองหัวเข็มอย่างเหมาะสม

ค้อนดีเซล

ใช้การเผาไหม้ภายในกระบอกเพื่อยกและส่งแรงกระแทกซ้ำ เหมาะกับงานบางประเภทที่ต้องตอกอย่างต่อเนื่อง

ต้องพิจารณาเรื่องเสียง ควัน การบำรุงรักษา และความเหมาะสมกับพื้นที่โดยรอบ

ค้อนไฮดรอลิก

ใช้ระบบไฮดรอลิกควบคุมการยกและปล่อยส่วนกระแทก สามารถควบคุมพลังงานและจังหวะได้เป็นระบบมากขึ้นในเครื่องจักรบางรุ่น

ค้อนลมหรือไอน้ำ

ใช้แรงดันลมหรือไอน้ำขับเคลื่อนชุดกระแทก พบในงานเฉพาะทางและระบบเครื่องจักรบางประเภท

เครื่องตอกแบบสั่น

ใช้แรงสั่นสะเทือนช่วยลดแรงต้านระหว่างเสาเข็มกับดิน เหมาะกับเสาเข็มหรือแผ่นเหล็กบางประเภท ไม่ควรนำมาใช้แทนระบบตอกทุกกรณีโดยไม่มีการออกแบบ

ปั้นจั่นตอกเสาเข็มใช้กับเสาเข็มประเภทใด?

ปั้นจั่นตอกเสาเข็มสามารถใช้กับเสาเข็มสำเร็จรูปหลายประเภท เช่น

• เสาเข็มคอนกรีตอัดแรงรูปสี่เหลี่ยม
• เสาเข็มคอนกรีตรูปตัวไอ
• เสาเข็มหกเหลี่ยมกลวง
• เสาเข็มเหล็ก
• เสาเข็มไม้ในงานบางประเภท
• ไมโครไพล์คอนกรีตสำเร็จรูปแบบตอก

เครื่องจักรและระบบตอกต้องเลือกให้เหมาะกับขนาด น้ำหนัก ความยาว และความแข็งแรงของเสาเข็มแต่ละชนิด

อ่านรายละเอียดเกี่ยวกับเสาเข็มตอกได้ที่ เสาเข็มตอกคืออะไร ข้อดีและข้อจำกัด

ขั้นตอนการทำงานของปั้นจั่นตอกเสาเข็ม

1. ตรวจสอบแบบและผังเสาเข็ม

ก่อนตั้งเครื่องจักรต้องตรวจสอบ

• ตำแหน่งศูนย์กลางเสาเข็ม
• ชนิดและขนาดเสาเข็ม
• จำนวนต้น
• ระดับหัวเสาเข็ม
• ความยาวหรือระดับปลายที่ออกแบบ
• รายละเอียดจุดต่อ
• เงื่อนไขยุติการตอก
• ข้อกำหนดการทดสอบ

ไม่ควรใช้ตำแหน่งที่วัดจากแนวรั้วหรืออาคารเดิมโดยไม่มีหมุดอ้างอิงที่ชัดเจน

2. สำรวจพื้นที่หน้างาน

ตรวจสอบสภาพพื้น ทางเข้า สายไฟ อาคารข้างเคียง ท่อใต้ดิน และพื้นที่สำหรับวางเสาเข็ม

หากใช้ปั้นจั่นหรือเครื่องจักรหนักใกล้พื้นที่ขุด ต้องมีมาตรการป้องกันการพังทลายและตรวจสอบความมั่นคงของพื้นที่ตามลักษณะหน้างาน

3. เตรียมฐานตั้งปั้นจั่น

พื้นที่ตั้งปั้นจั่นต้องแข็งแรง ได้ระดับ และไม่อยู่บนฝาท่อ บ่อใต้ดิน หรือดินถมที่ยังไม่มั่นคงโดยไม่มีการเตรียมฐานรอง

หากฐานทรุดหรือเอียงระหว่างทำงาน อาจทำให้เสาเข็มเบี่ยงแนว เครื่องตอกไม่ตรงกับหัวเข็ม หรือเกิดอันตรายจากการพลิกตัว

4. ตรวจสอบเสาเข็มก่อนยก

ควรตรวจสอบ

• ขนาดและความยาว
• รอยแตกร้าว
• หัวและปลายเสาเข็ม
• จุดยก
• แผ่นเหล็กหรืออุปกรณ์ต่อ
• เครื่องหมายระบุท่อน
• เอกสารผลิตภัณฑ์

เสาเข็มที่เสียหายรุนแรงไม่ควรถูกนำไปติดตั้งโดยไม่ผ่านการประเมิน

5. ยกเสาเข็มเข้าสู่ตำแหน่ง

ยกเสาเข็มจากจุดยกที่เหมาะสม ใช้สายสลิงและอุปกรณ์ที่รองรับน้ำหนักได้ พร้อมกั้นพื้นที่ไม่ให้บุคคลอยู่ใต้แนวเสาเข็ม

6. ตั้งแนวเสาเข็ม

วางปลายเสาเข็มตรงตำแหน่งที่กำหนด แล้วตรวจสอบแนวดิ่งหรือมุมตามแบบจากอย่างน้อยสองทิศทาง

หากเสาเข็มเริ่มเอียง ควรหยุดและแก้ไขตั้งแต่ช่วงต้น ไม่ควรพยายามดึงหรือบังคับเมื่อเสาเข็มจมลึกแล้วโดยไม่มีวิธีการที่เหมาะสม

7. ติดตั้งหมวกและวัสดุรองหัวเข็ม

หมวกครอบต้องอยู่กึ่งกลางและพอดีกับหัวเสาเข็ม วัสดุรองต้องมีชนิดและสภาพเหมาะสม หากยุบตัว แตก หรือไหม้จากการใช้งาน ควรเปลี่ยนตามเกณฑ์ของระบบงาน

8. เริ่มตอกอย่างควบคุม

ช่วงเริ่มต้นควรตอกด้วยพลังงานที่เหมาะสม เพื่อตรวจสอบแนวและการตอบสนองของเสาเข็มก่อนเพิ่มจังหวะหรือพลังงานตามแผน

9. บันทึกการจมของเสาเข็ม

ควรบันทึกจำนวนครั้งการตอกและระยะจมในแต่ละช่วง พร้อมสังเกตเหตุการณ์ผิดปกติ เช่น

• เสาเข็มจมเร็วผิดปกติ
• เสาเข็มไม่จม
• หัวเสาเข็มแตกร้าว
• เสาเข็มเอียง
• มีเสียงหรือการกระเด้งผิดปกติ
• พบสิ่งกีดขวาง
• จุดต่อเสียหาย
• เครื่องจักรหรือฐานปั้นจั่นเคลื่อนตัว

10. ต่อเสาเข็ม

เมื่อเสาเข็มหนึ่งท่อนไม่ถึงระดับที่กำหนด ต้องต่อเสาเข็มตามรายละเอียดในแบบและวิธีของระบบผลิตภัณฑ์

ก่อนตอกต่อควรตรวจสอบ

• แนวของท่อนล่าง
• สภาพแผ่นต่อ
• ระยะประกบ
• คุณภาพงานเชื่อมหรืออุปกรณ์ต่อ
• แนวของท่อนบน
• การป้องกันการกัดกร่อน หากกำหนดไว้

11. ตรวจสอบเงื่อนไขหยุดตอก

การหยุดตอกต้องพิจารณาจากเงื่อนไขในแบบและคำสั่งของวิศวกร ไม่ควรหยุดเพียงเพราะเครื่องตอกทำงานยาก หรือฝืนตอกต่อเมื่อเสาเข็มไม่จมผิดปกติ

12. เตรียมหัวเสาเข็มสำหรับงานฐานราก

หลังตอกเสร็จ ต้องตรวจระดับ ตัดหรือสกัดหัวเสาเข็ม และเตรียมส่วนเชื่อมต่อกับฐานรากตามแบบ

Blow Count เกี่ยวข้องกับปั้นจั่นตอกเสาเข็มอย่างไร?

Blow Count คือจำนวนครั้งของการตอกที่ทำให้เสาเข็มจมลงในระยะที่กำหนด ใช้เป็นข้อมูลสำหรับติดตามพฤติกรรมการตอกและตรวจสอบความสม่ำเสมอของเสาเข็มแต่ละต้น

แต่ค่า Blow Count ไม่ใช่กำลังรับน้ำหนักโดยตรง เนื่องจากได้รับอิทธิพลจาก

• ชนิดเครื่องตอก
• น้ำหนักส่วนกระแทก
• ระยะยก
• ประสิทธิภาพการถ่ายพลังงาน
• สภาพหมวกและวัสดุรองหัวเข็ม
• ขนาดและความยาวเสาเข็ม
• แรงต้านของชั้นดิน
• การหยุดพักระหว่างตอก
• การกระเด้งกลับของระบบ
• ความเสียหายหรือสิ่งกีดขวาง

เอกสารแบบมาตรฐานของกรมการท่องเที่ยวมีตัวอย่างการกำหนดให้รายการคำนวณ Blow Count แสดงน้ำหนักลูกตุ้มและจำนวนครั้งการตอกในระยะ 30 เซนติเมตร สะท้อนว่าค่าการตอกต้องพิจารณาควบคู่กับข้อมูลเครื่องจักร ไม่ใช่บันทึกเพียงจำนวนครั้งอย่างเดียว

อ่านเพิ่มเติมได้ที่ Blow Count คืออะไร วิธีตีความและข้อจำกัด

ปั้นจั่นตอกเสาเข็มต้องใช้พื้นที่เท่าไร?

ไม่มีขนาดพื้นที่เดียวที่ใช้ได้กับทุกเครื่อง เพราะขึ้นอยู่กับขนาดปั้นจั่น ความยาวเสาเข็ม และวิธีการเคลื่อนย้าย

พื้นที่ที่ต้องเตรียมประกอบด้วย

• พื้นที่ตั้งปั้นจั่น
• พื้นที่เคลื่อนที่ของฐานเครื่อง
• พื้นที่หมุนหรือยกเสาเข็ม
• พื้นที่วางเสาเข็ม
• ทางเข้ารถขนส่ง
• เขตปลอดภัยรอบเครื่องจักร
• พื้นที่สำหรับต่อเสาเข็ม
• พื้นที่เก็บอุปกรณ์และวัสดุรอง
• ระยะปลอดภัยจากสายไฟ
• ระยะห่างจากขอบหลุมและคันดิน

หน้างานที่แคบ อยู่ภายในอาคาร หรือมีหลังคาเดิม อาจไม่เหมาะกับปั้นจั่นทั่วไป และอาจต้องพิจารณาไมโครไพล์ที่ใช้เครื่องจักรขนาดเล็กกว่า

ข้อจำกัดของปั้นจั่นตอกเสาเข็ม

ต้องมีพื้นที่ยกเสาเข็ม

เสาเข็มสำเร็จรูปอาจมีความยาวมาก จึงต้องมีพื้นที่สำหรับรถขนส่ง การจัดวาง และการยกเข้าสู่แนวตั้ง

มีข้อจำกัดด้านความสูง

สายไฟ หลังคา ต้นไม้ และโครงสร้างเหนือศีรษะอาจขัดขวางการตั้งรางนำและยกเสาเข็ม

ก่อให้เกิดเสียง

เสียงเกิดจากทั้งเครื่องยนต์ ระบบรอก และแรงกระแทกระหว่างเครื่องตอกกับหัวเสาเข็ม อาจรบกวนบ้านพัก โรงเรียน โรงพยาบาล หรือสถานประกอบการใกล้เคียง

ก่อให้เกิดแรงสั่นสะเทือน

พลังงานจากการตอกส่วนหนึ่งแพร่ผ่านชั้นดินและอาจรับรู้ได้ในอาคารรอบข้าง ระดับแรงสั่นสะเทือนขึ้นอยู่กับเครื่องตอก ชั้นดิน ระยะห่าง และสภาพอาคาร

ต้องใช้พื้นรองรับที่มั่นคง

น้ำหนักของเครื่องจักรและแรงกระแทกซ้ำอาจทำให้ฐานตั้งเครื่องทรุดหรือเคลื่อนตัว หากพื้นที่ไม่ได้เตรียมอย่างเหมาะสม

ไม่เหมาะกับทุกพื้นที่

งานประชิดอาคารเก่า พื้นที่แคบ หรือสถานที่จำกัดเสียงอย่างเข้มงวด อาจเหมาะกับเสาเข็มเจาะ เสาเข็มกด หรือระบบไมโครไพล์ชนิดอื่นมากกว่า

วิธีลดเสียงและแรงสั่นสะเทือน

เลือกเครื่องตอกให้สัมพันธ์กับเสาเข็ม

เครื่องตอกที่เล็กเกินไปอาจต้องตอกจำนวนครั้งมาก ส่วนเครื่องที่มีพลังงานสูงเกินไปอาจสร้างแรงกระแทกรุนแรงและทำให้เสาเข็มเสียหาย

ใช้วัสดุรองหัวเข็มที่เหมาะสม

วัสดุรองช่วยกระจายแรง ลดแรงกระแทกเฉพาะจุด และช่วยควบคุมความเสียหายของหัวเสาเข็ม

ควบคุมแนวเสาเข็ม

เสาเข็มที่เอียงอาจพบแรงต้านผิดปกติ ทำให้ต้องเพิ่มพลังงานหรือจำนวนครั้งการตอก

ตรวจสภาพเครื่องจักร

ระบบรอก เบรก ชุดกระแทก และชิ้นส่วนที่หลวมอาจทำให้เกิดเสียงหรือแรงกระแทกผิดปกติ

วางแผนเวลาทำงาน

ควรหลีกเลี่ยงช่วงเช้าตรู่ กลางคืน หรือช่วงเวลาที่กระทบพื้นที่อ่อนไหว พร้อมแจ้งกำหนดการแก่ผู้เกี่ยวข้องล่วงหน้า

สำรวจอาคารข้างเคียง

ก่อนเริ่มงานควรถ่ายภาพและบันทึกรอยร้าวเดิม โดยเฉพาะโครงการที่อยู่ประชิดบ้านหรืออาคารเก่า

อ่านแนวทางเพิ่มเติมได้ที่ ตอกเสาเข็มใกล้บ้านข้างเคียงอย่างไรให้ปลอดภัย

หลักความปลอดภัยของปั้นจั่นตอกเสาเข็ม

ปั้นจั่นเป็นเครื่องจักรที่มีกฎหมายและข้อกำหนดด้านความปลอดภัยโดยเฉพาะ กองความปลอดภัยแรงงานเผยแพร่กฎกระทรวงเกี่ยวกับเครื่องจักร ปั้นจั่น และหม้อน้ำ พ.ศ. 2564 พร้อมประกาศเกี่ยวกับแบบการทดสอบปั้นจั่น จึงควรตรวจสอบข้อกำหนดฉบับที่ใช้กับหน้างานจริงก่อนเริ่มงาน

ตรวจสอบเครื่องจักรก่อนใช้งาน

ควรตรวจสอบ

• โครงปั้นจั่น
• รางนำ
• ระบบรอก
• สายสลิง
• ตะขอ
• ระบบเบรก
• ชุดเครื่องตอก
• หมวกครอบหัวเข็ม
• วัสดุรอง
• ระบบไฟฟ้าหรือไฮดรอลิก
• จุดยึดและนอต
• ฐานตั้งเครื่อง

กั้นเขตอันตราย

ห้ามบุคคลที่ไม่เกี่ยวข้องอยู่ใต้เสาเข็มที่กำลังยก ใต้ตุ้มตอก หรือในรัศมีที่เครื่องจักรอาจหมุนหรือเคลื่อนตัว

ใช้ผู้ให้สัญญาณที่ชัดเจน

ผู้ควบคุมปั้นจั่นอาจมองไม่เห็นทุกตำแหน่ง ควรกำหนดผู้ให้สัญญาณหลักเพียงคนเดียว และใช้ระบบสื่อสารที่เข้าใจตรงกัน

ระวังสายไฟ

ต้องสำรวจตำแหน่งสายไฟก่อนตั้งปั้นจั่น และควบคุมไม่ให้รางนำ สายสลิง หรือเสาเข็มเข้าใกล้แนวสายไฟโดยไม่มีมาตรการที่เหมาะสม

ตรวจสอบสภาพลมและอากาศ

เสาเข็มมีลักษณะยาวและอาจรับแรงลมมาก การยกในช่วงลมแรงทำให้ควบคุมทิศทางได้ยาก ควรหยุดงานเมื่อสภาพอากาศไม่ปลอดภัย

ใช้อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล

ผู้ปฏิบัติงานควรใช้อุปกรณ์ที่เหมาะกับหน้าที่ เช่น หมวกนิรภัย รองเท้านิรภัย อุปกรณ์ป้องกันเสียง และเสื้อสะท้อนแสง

ไม่ซ่อมหรือปรับเครื่องจักรขณะทำงาน

ต้องหยุดเครื่อง ลดอุปกรณ์ลงสู่ตำแหน่งปลอดภัย และป้องกันการเริ่มทำงานโดยไม่ตั้งใจก่อนเข้าซ่อมหรือปรับตั้ง

คู่มือความปลอดภัยงานก่อสร้างของกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานระบุอันตรายจากงานตอกเสาเข็มทั้งด้านเครื่องจักร เสียง และแรงสั่นสะเทือน จึงต้องบริหารความเสี่ยงทั้งต่อผู้ปฏิบัติงานและพื้นที่โดยรอบ

ข้อมูลที่ต้องบันทึกระหว่างตอกเสาเข็ม

บันทึกการตอกควรจัดทำแยกแต่ละต้น โดยมีข้อมูลอย่างน้อยดังนี้

• หมายเลขเสาเข็ม
• ตำแหน่งตามผัง
• วันที่และเวลา
• ชนิดและขนาดเสาเข็ม
• ความยาวแต่ละท่อน
• ระดับเริ่มต้น
• เครื่องตอกที่ใช้
• น้ำหนักส่วนกระแทก
• ระยะหรือพลังงานที่ใช้
• จำนวนครั้งการตอก
• ระยะจมในแต่ละช่วง
• รายละเอียดจุดต่อ
• ระดับหัวเสาเข็มหลังตอก
• ความยาวรวม
• ความผิดปกติที่พบ
• การหยุดและเริ่มตอกใหม่
• สภาพหัวเสาเข็ม
• ชื่อผู้บันทึกและผู้ตรวจสอบ

ข้อมูลเหล่านี้ใช้ประกอบการตรวจรับและวิเคราะห์กรณีเสาเข็มต้นใดมีพฤติกรรมต่างจากต้นอื่น

ความผิดปกติที่ต้องหยุดตรวจสอบ

ควรหยุดตอกและแจ้งผู้ควบคุมงานเมื่อพบเหตุการณ์ เช่น

• เสาเข็มเอียงเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว
• เสาเข็มไม่จมทั้งที่ใช้พลังงานตามปกติ
• เสาเข็มจมเร็วผิดปกติ
• หัวเสาเข็มแตก
• ตัวเสาเข็มมีรอยร้าวรุนแรง
• จุดต่อเปิดหรือเสียแนว
• เสาเข็มกระเด้งกลับผิดปกติ
• หมวกครอบหลวม
• รางนำเคลื่อนตัว
• ฐานปั้นจั่นทรุด
• สายสลิงหรือรอกชำรุด
• พบสิ่งกีดขวางใต้ดิน
• อาคารข้างเคียงมีความผิดปกติ
• มีบุคคลหรือสิ่งของเข้าสู่เขตอันตราย

ไม่ควรแก้ปัญหาด้วยการเพิ่มระยะยกหรือเพิ่มพลังงานทันที เพราะอาจทำให้เสาเข็มและเครื่องจักรเสียหายมากขึ้น

จุดตรวจรับงานปั้นจั่นและงานตอกเสาเข็ม

ก่อนเริ่มงาน

• แบบและผังเสาเข็มได้รับการยืนยัน
• หมุดตำแหน่งชัดเจน
• ปั้นจั่นตั้งบนพื้นที่มั่นคง
• เครื่องจักรและอุปกรณ์ได้รับการตรวจสอบ
• เสาเข็มตรงตามแบบ
• อาคารข้างเคียงได้รับการสำรวจเมื่อจำเป็น
• มีแผนกั้นพื้นที่และแผนฉุกเฉิน
• ผู้ควบคุมเครื่องและผู้ให้สัญญาณพร้อม

ระหว่างตอก

• เสาเข็มอยู่ในแนว
• หมวกครอบตรงศูนย์
• วัสดุรองอยู่ในสภาพเหมาะสม
• พลังงานตอกตรงตามแผน
• บันทึกข้อมูลต่อเนื่อง
• จุดต่อทำตามรายละเอียด
• เครื่องจักรไม่เคลื่อนหรือทรุด
• ไม่มีผู้ไม่เกี่ยวข้องในพื้นที่

หลังตอก

• ตำแหน่งเสาเข็มไม่คลาดเคลื่อนเกินเกณฑ์
• ระดับหัวเสาเข็มถูกต้อง
• ความยาวรวมได้รับการบันทึก
• หัวเสาเข็มไม่มีความเสียหายที่กระทบการใช้งาน
• จุดต่อได้รับการตรวจสอบ
• รายงานตอกเสาเข็มครบถ้วน
• พื้นที่ได้รับการเก็บและป้องกันหัวเข็ม
• ความผิดปกติได้รับการพิจารณาโดยผู้เกี่ยวข้อง

ปั้นจั่นตอกเสาเข็มเหมาะกับงานประเภทใด?

เหมาะกับโครงการที่มีพื้นที่เพียงพอและรถขนส่งเข้าถึงได้ เช่น

• บ้านสร้างใหม่
• อาคารพาณิชย์
• โครงการบ้านจัดสรร
• โรงงาน
• โกดัง
• อาคารสาธารณะ
• งานสะพาน
• งานโครงสร้างพื้นฐาน
• โครงการที่ต้องติดตั้งเสาเข็มจำนวนมาก
• พื้นที่เปิดซึ่งควบคุมเสียงและการสั่นสะเทือนได้

สำหรับงานต่อเติมในพื้นที่แคบหรือภายในอาคาร อาจต้องเลือกเครื่องจักรขนาดเล็กและเสาเข็มแบบต่อเป็นท่อน เช่น ไมโครไพล์

ปั้นจั่นตอกเสาเข็มกับเครื่องตอกไมโครไพล์ต่างกันอย่างไร?

อ่านรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ ขั้นตอนการติดตั้งเสาเข็มไมโครไพล์

วิธีเลือกผู้รับเหมางานปั้นจั่นตอกเสาเข็ม

ควรพิจารณาจากองค์ประกอบต่อไปนี้

• มีประสบการณ์กับเสาเข็มชนิดที่ใช้
• ตรวจหน้างานก่อนนำเครื่องจักรเข้า
• เลือกเครื่องตอกเหมาะกับขนาดเสาเข็ม
• มีเอกสารตรวจสอบเครื่องจักร
• มีผู้ควบคุมเครื่องและผู้ให้สัญญาณ
• จัดทำบันทึกการตอกได้
• ควบคุมแนวและจุดต่ออย่างเป็นระบบ
• อธิบายวิธีรับมือเมื่อพบสิ่งกีดขวาง
• มีแผนควบคุมเสียงและแรงสั่นสะเทือน
• ระบุขอบเขตและค่าใช้จ่ายชัดเจน
• ประสานงานกับวิศวกรและผู้ควบคุมงานได้
• ไม่เพิ่มพลังงานตอกหรือเปลี่ยนวิธีเองโดยไม่มีการตรวจสอบ

อ่านแนวทางเพิ่มเติมได้ที่ วิธีเลือกผู้รับเหมาก่อสร้างให้ได้งานดีและควบคุมงบได้

สรุป

ปั้นจั่นตอกเสาเข็มคือเครื่องจักรสำหรับยก ตั้งแนว และรองรับระบบตอกเสาเข็มให้จมลงในดินตามตำแหน่งและเงื่อนไขที่กำหนด

ระบบตอกประกอบด้วยหลายส่วน ได้แก่ โครงปั้นจั่น รางนำ เครื่องตอก หมวกครอบ วัสดุรองหัวเข็ม รอก สายสลิง และฐานรองรับ คุณภาพงานจึงไม่ได้ขึ้นอยู่กับน้ำหนักตุ้มเพียงอย่างเดียว

ก่อนเริ่มงานต้องตรวจแบบ ตำแหน่งเสาเข็ม สภาพพื้นที่ เครื่องจักร และอาคารข้างเคียง ระหว่างตอกต้องควบคุมแนว พลังงาน จุดต่อ และบันทึกข้อมูลอย่างต่อเนื่อง

หากพบเสาเข็มเอียง ไม่จม จมเร็วผิดปกติ หัวเข็มแตก หรือฐานปั้นจั่นเคลื่อนตัว ควรหยุดตรวจสอบ ไม่ควรเพิ่มพลังงานหรือฝืนตอกโดยไม่มีการประเมิน

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับปั้นจั่นตอกเสาเข็ม

ปั้นจั่นตอกเสาเข็มกับรถเครนเหมือนกันหรือไม่?

ไม่เหมือนกันทั้งหมด รถเครนทั่วไปเน้นงานยก ส่วนปั้นจั่นตอกเสาเข็มมีรางนำและชุดเครื่องตอกสำหรับควบคุมแนวและส่งพลังงานลงสู่เสาเข็ม

ปั้นจั่นตอกเสาเข็มใช้กับไมโครไพล์ได้หรือไม่?

ไมโครไพล์แบบตอกใช้หลักการคล้ายกัน แต่โดยทั่วไปใช้เครื่องจักรขนาดเล็กกว่า และใช้เสาเข็มท่อนสั้นที่ต่อกันระหว่างติดตั้ง

น้ำหนักตุ้มยิ่งมากยิ่งตอกได้ดีหรือไม่?

ไม่เสมอไป ตุ้มและพลังงานต้องเหมาะกับขนาดเสาเข็ม ชั้นดิน และระบบรองหัวเข็ม หากแรงสูงเกินไปอาจทำให้หัวหรือเนื้อเสาเข็มเสียหาย

Blow Count ใช้บอกกำลังรับน้ำหนักได้ทันทีหรือไม่?

ไม่ได้ ต้องพิจารณาร่วมกับชนิดเครื่องตอก พลังงาน เสาเข็ม ชั้นดิน และเงื่อนไขการออกแบบ ค่าเดียวไม่ควรใช้สรุปกำลังรับน้ำหนักทั้งหมด

ปั้นจั่นตอกเสาเข็มต้องใช้พื้นที่มากหรือไม่?

โดยทั่วไปต้องมีพื้นที่สำหรับตั้งเครื่อง ยกเสาเข็ม วางวัสดุ และรถขนส่ง หากพื้นที่แคบอาจต้องใช้เครื่องตอกไมโครไพล์หรือระบบอื่น

ตอกเสาเข็มแล้วเสาเข็มเอียงควรทำอย่างไร?

ควรหยุดตรวจสอบทันที โดยเฉพาะหากเริ่มเอียงมากขึ้น ไม่ควรดึงหรือบังคับด้วยวิธีที่อาจทำให้เสาเข็มแตกร้าวหรือเสียตำแหน่ง

ปั้นจั่นตอกเสาเข็มทำให้บ้านข้างเคียงแตกร้าวหรือไม่?

งานตอกทำให้เกิดแรงสั่นสะเทือนได้ แต่การเกิดรอยร้าวขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ควรสำรวจสภาพอาคารเดิมและติดตามระหว่างทำงาน ไม่ควรสรุปสาเหตุโดยไม่มีข้อมูล

เครื่องตอกเสาเข็มต้องได้รับการตรวจสอบหรือไม่?

ต้องตรวจสอบตามข้อกำหนดที่เกี่ยวข้องกับเครื่องจักร ปั้นจั่น และความปลอดภัยในการทำงาน รวมถึงตรวจสภาพก่อนใช้งานในแต่ละวันตามแผนของโครงการ

ใครเป็นผู้กำหนดเงื่อนไขหยุดตอก?

ควรกำหนดไว้ในแบบหรือเอกสารทางวิศวกรรม และได้รับการพิจารณาจากวิศวกร ไม่ควรให้ผู้ควบคุมปั้นจั่นตัดสินจากความรู้สึกเพียงอย่างเดียว

แหล่งอ้างอิง

• https://osh.labour.go.th/เครื่องจักร-2564/
• https://osh.labour.go.th/wp-content/uploads/2026/03/03-01.pdf
• https://osh8.labour.go.th/attachments/article/72/คู่มือดูแลความปลอดภัยในงานก่อสร้าง.pdf
• https://www.fhwa.dot.gov/publications/research/infrastructure/geotechnical/05159/chapter3.cfm
• https://www.fhwa.dot.gov/engineering/geotech/pubs/gec12/nhi16009_v2.pdf
• https://www.fhwa.dot.gov/construction/cpmi04d2.cfm

ติดต่อเรา

• สถานที่
  • สาขากรุงเทพฯ: 34/2 ซอยอนามัยงามเจริญ 33 แยก 1-2 แขวงท่าข้าม เขตบางขุนเทียน กรุงเทพมหานคร 10150
  • สาขาหาดใหญ่: 23 ถนนศิษย์วิศาล ตำบลควนลัง อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา 90110
• Facebook: บริษัท ปรีชาคอนกรีตไพล์ จำกัด
• Youtube: Preecha Concrete Pile
• Tiktok: Preecha Concrete Pile
• X: Preecha Concrete Pile
• LINE: @preechaconcretepile
• เบอร์โทร: 081 445 5080
• เว็บไซต์: https://www.preechaconcretepile.co.th